LAMPY DO STAJNI, UJEŻDŻALNI

Ile luksów wymaga stajnia

Dla norm stajnia i ujeżdżalnia to dwa różne obiekty. Boksy, korytarze, paszarnia i siodlarnia podlegają normie PN-EN 12464-1. Powierzchnia jazdy jest obiektem sportowym i obowiązuje ją norma PN-EN 12193. Inwestorzy często zamawiają oświetlenie jako jedno zlecenie, a wymagania dla obu części są różne.

Część obiektu	Wymaganie	Norma
Boksy, hala stajenna	min. 50 lx, równomierność min. 0,40, oddawanie barw Ra min. 40	PN-EN 12464-1
Korytarz, paszarnia, siodlarnia, warsztat	zależnie od wykonywanej pracy	PN-EN 12464-1
Ujeżdżalnia, hala jeździecka	zależnie od klasy obiektu	PN-EN 12193
Zawody FEI i PZJ	regulaminy nie podają liczby luksów	regulaminy dyscyplin

50 lx to minimum, a nie cel. Norma dotyczy natężenia światła przez cały okres użytkowania, a lampy z czasem świecą słabiej i się brudzą. Różnica sięga 20–30%. Jeśli projekt nie uwzględni tego zapasu, obiekt spełni normę w dniu odbioru, ale po kilku latach już nie.

Klasy obiektów sportowych

Norma PN-EN 12193 dzieli obiekty na trzy klasy według tego, co się w nich odbywa, a nie według wielkości:

• klasa III – rekreacja, trening, szkółki jeździeckie i pensjonaty, czyli większość hal w Polsce,
• klasa II – zawody regionalne i trening zaawansowany,
• klasa I – zawody krajowe i międzynarodowe.

Im wyższa klasa, tym więcej światła i tym równiej musi być rozłożone. Jeśli w hali mają się kiedyś odbywać zawody, lepiej od razu zaprojektować oświetlenie na wyższą klasę. Dokładanie lamp później jest dużo droższe.

Czego nie ma w przepisach FEI i PZJ

Regulaminy FEI i PZJ nie podają liczby luksów. Mówią tylko, że hala ma być odpowiednio oświetlona. Konkretne wartości trzeba brać z normy PN-EN 12193 i to ona jest punktem odniesienia przy odbiorze obiektu.

Jak koń widzi światło

Koń widzi inaczej niż człowiek, dlatego oświetlenie, które wystarcza jeźdźcowi, nie zawsze jest bezpieczne dla konia. Największe znaczenie mają cztery rzeczy.

Koń słabo rozróżnia kolory

Koń słabo rozróżnia czerwień, która zlewa mu się z zielonym, brązowym czy szarym. Oznaczenia i krawędzie band powinny więc odcinać się od tła jasnością, a nie samym kolorem.

Koń wolno przyzwyczaja się do zmiany jasności

Źrenica konia reaguje na zmianę światła wolniej niż ludzka. Koń wchodzący z jasnego placu do ciemnej hali przez chwilę słabo widzi i może się zawahać. Dlatego różnica jasności między wejściem a wnętrzem hali powinna być jak najmniejsza.

Ostry cień wygląda jak dziura

Koń słabo widzi to, co jest tuż przed jego nogami. Ostry cień bandy, słupa albo lampy może wziąć za dziurę lub stopień. Wtedy gwałtownie hamuje, uskakuje w bok albo próbuje cień przeskoczyć. Takie zachowanie często bierze się za narowistość, a przyczyną jest źle rozmieszczone światło.

Lampa świecąca w oczy

Koń dobrze widzi o zmierzchu, ale gorzej znosi mocne światło skierowane prosto w oczy. Oślepiony może się zatrzymać. Rozwiązaniem nie są mocniejsze lampy, tylko oprawy kierujące światło na podłoże i odpowiedni kąt ich montażu.

Czy konie widzą migotanie lamp LED?

Często można usłyszeć, że konie widzą migotanie lamp LED, którego nie widzi człowiek. Brakuje badań, które by to potwierdzały. Dobre lampy LED dają światło, które wygląda na ciągłe. Problem mogą sprawiać tanie zasilacze i stare, psujące się lampy, bo ich migotanie widać przy szybkim ruchu. Przy wyborze lamp warto sprawdzić w karcie katalogowej, czy mają niski współczynnik tętnienia światła.

Najczęstsze błędy projektowe

1. Dobór lamp po mocy zamiast projektu. Suma watów nie mówi, czy światło rozłoży się równo. Pokazują to dopiero obliczenia rozkładu światła.
2. Lampy magazynowe w stajni. Zwykłe lampy do hal magazynowych nie są odporne na amoniak i szybko tracą szczelność. W stajni potrzebne są oprawy o szczelności co najmniej IP65 i obudowie odpornej na chemikalia.
3. Lampy wieszane tam, gdzie pasuje konstrukcja. Gdy oprawy montuje się tam, gdzie akurat jest wiązar dachu, a nie tam, gdzie wynika z projektu, światło rozkłada się nierówno.
4. Lampy świecące w oczy. Źle dobrana oprawa oślepia konia wzdłuż długiej ściany hali, czyli tam, gdzie koń porusza się najszybciej.
5. Jeden włącznik na całość. Przy porannym sprzątaniu boksów pali się wtedy pełne światło, choć wystarczyłoby słabsze. Konie potrzebują też wyraźnego rytmu dnia i nocy, więc światło nie powinno palić się w stajni przez całą dobę.

Najczęstsze pytania

Ile luksów wymaga norma w stajni?

Co najmniej 50 lx w boksach i hali stajennej, przy równomierności co najmniej 0,40 i wskaźniku oddawania barw Ra co najmniej 40. Tak podaje norma PN-EN 12464-1. To minimum, w praktyce projektuje się z zapasem.

Czy przepisy BHP określają natężenie światła w stajni?

Nie bezpośrednio. Przepisy BHP nakazują, żeby oświetlenie w pomieszczeniach pracy było zgodne z Polskimi Normami. Jeśli w stajni pracują zatrudnieni pracownicy, wartości z normy PN-EN 12464-1 trzeba traktować jako wymóg.

Jakie natężenie światła narzuca FEI podczas zawodów halowych?

FEI nie podaje liczby luksów. Regulaminy FEI i PZJ wymagają tylko, żeby hala była odpowiednio oświetlona. Konkretne wartości zawiera norma PN-EN 12193.

Dlaczego równomierność jest ważniejsza od liczby luksów?

Bo koń wolno przyzwyczaja się do zmiany jasności, a ostry cień na podłożu może wziąć za przeszkodę. Równo oświetlona hala jest bezpieczniejsza niż jaśniejsza hala z ciemnymi miejscami.

Czy oświetlenie LED płoszy konie?

Nic nie wskazuje, żeby konie widziały migotanie dobrych lamp LED. Konie niepokoją raczej ostre cienie, lampy świecące w oczy i migotanie tanich zasilaczy.

Ile opraw potrzebuje typowa hala?

W ujeżdżalni 48 × 22 m z projektu powyżej jest to dziesięć opraw na wysokości 5,5 m, w dwóch rzędach po pięć. Każdy obiekt liczymy jednak osobno, bo liczba lamp zależy od wysokości montażu, rodzaju oprawy i klasy obiektu.

Czy można dołożyć lampy do istniejącej hali?

Można, ale trzeba przeliczyć cały rozkład światła. Lampy dołożone w wolne miejsca zwykle rozjaśniają halę, ale nie likwidują ciemnych miejsc.

Oświetlenie jako element obiektu

Oświetlenie dobieramy razem z podłożem, bandami i resztą wyposażenia, więc lampy są policzone pod konkretny obiekt, a nie pod halę z katalogu. Budujemy kompletne ujeżdżalnie i stajnie, ale dostarczamy też same lampy z projektem rozmieszczenia.