Ściółka dla koni to materiał, którym wyściela się boks, żeby koń miał suche, miękkie i ciepłe legowisko. W polskich stajniach najczęściej używa się słomy i trocin, coraz częściej także pelletu, ściółki lnianej i torfu. Słoma jest najtańsza i koń chętnie się na niej kładzie, ale najsłabiej chłonie mocz i najbardziej pyli. Trociny, pellet i len lepiej trzymają wilgoć i zapach, dlatego sprawdzają się u koni, które kaszlą albo mają alergię.
Nie ma jednej najlepszej ściółki dla każdej stajni. Wybór zależy od konia, od tego, ile czasu spędza w boksie, od wentylacji w budynku i od tego, co da się kupić w okolicy bez dużych kosztów transportu. Poniżej porównujemy najpopularniejsze rodzaje i piszemy o czymś, o czym poradniki zwykle milczą: jak podłoga boksu i wentylacja stajni wpływają na to, ile ściółki zużywasz.
Jaka ściółka dla koni – porównanie
Przy wyborze ściółki liczą się trzy rzeczy: ile wilgoci wchłania, ile pyli i jak dobrze trzyma zapach amoniaku. Dobrze pokazuje to często cytowany kanadyjski test z Equine Research Centre w Guelph. Ta sama porcja materiału wchłonęła tam: rozdrobniony papier 100 ml wody, konopie 45 ml, wióry drzewne i torf po 30 ml, a słoma tylko 25 ml. Im lepiej ściółka chłonie, tym mniej trzeba jej wyrzucać przy sprzątaniu i tym świeższe powietrze w stajni.
| Rodzaj ściółki | Chłonność | Pylenie | Zapach amoniaku | Dla kogo |
|---|---|---|---|---|
| Słoma | niska | wysokie przy źle składowanej słomie | najsilniejszy | konie zdrowe, klacze ze źrebiętami, stajnie z dostępem do własnej słomy |
| Trociny i wióry | średnia | niskie, jeśli są odpylone | słaby | konie kaszlące i z alergią, konie podjadające słomę |
| Pellet drzewny lub słomiany | wysoka | niskie | słaby | stajnie, w których liczy się mała ilość obornika i łatwe sprzątanie |
| Ściółka lniana lub konopna | wysoka | niskie | słaby | konie wrażliwe na kurz, stajnie z małym magazynem |
| Torf | średnia | wysokie, gdy jest przesuszony | słaby | stajnie, w których ważne jest ograniczenie zapachu |
Słoma dla koni – jaka słoma na ściółkę
Słoma to najbardziej tradycyjna ściółka dla koni. Według materiałów Polskiego Związku Hodowców Koni najlepsza jest słoma owsiana, a po niej pszenna i żytnia. Słomy jęczmiennej lepiej unikać, bo jej ostre ości potrafią pokaleczyć pysk konia i podrażnić oczy, gdy koń leży. Słoma daje ciepłe, miękkie legowisko, a koń chętnie ją skubie, co zajmuje go w boksie między posiłkami. Ma to też drugą stronę: koń na diecie albo z tendencją do tycia zje więcej, niż powinien.
Największe wady słomy to słabe wchłanianie moczu i kurz. Źle wysuszona albo zawilgocona w magazynie słoma szybko pleśnieje, a zarodniki grzybów podrażniają drogi oddechowe konia. Słomę kupuje się więc od sprawdzonego dostawcy i trzyma pod dachem, z dala od boksów. Jest za to jedno miejsce, w którym słoma nie ma konkurencji: boks porodowy. Drobne trociny oblepiają mokre źrebię, trafiają do nozdrzy i na świeżą pępowinę, dlatego klacz przed porodem i po porodzie trzyma się na grubej warstwie czystej, długiej słomy. Więcej o tym piszemy w tekście Źrebak – pierwsze dni i odchów źrebięcia.
Trociny dla koni – jakie trociny wybrać
Trociny i wióry szybko wchłaniają mocz i ograniczają zapach w boksie. PZHK poleca je koniom z problemami oddechowymi, a w boksie zaleca warstwę 8-10 cm. Konie zwykle nie jedzą trocin, więc to dobry wybór także dla koni, które objadają się słomą.
Do boksu nadają się tylko trociny przeznaczone dla koni, sprzedawane w workach jako odpylone, najczęściej z sosny lub świerku. Trociny prosto z tartaku lub stolarni mają dużo pyłu i drzazg, a do tego nie wiadomo, z jakiego drewna pochodzą. To ważne, bo wióry z czarnego orzecha są dla koni trujące: już niewielka domieszka w ściółce potrafi w ciągu kilkunastu godzin wywołać ochwat i obrzęki nóg. Pytanie, jak odpylić trociny samemu, pada często, ale przesiewanie w stajni tylko przenosi kurz na korytarz. Prościej od razu kupić trociny odpylone. Grube wióry sprawdzają się lepiej niż drobna trocina: mniej pylą i mniej przyklejają się do sierści i kopyt.
Pellet dla koni – drzewny i ze słomy
Pellet ściółkowy to sprasowane trociny albo słoma w postaci granulek. Przed pierwszym użyciem zwilża się go wodą albo pozwala, żeby rozpadł się od wilgoci w boksie. Wtedy pęcznieje i tworzy miękką, chłonną warstwę. Pellet bardzo dobrze trzyma zapach. W badaniu Uniwersytetu Massachusetts z 2019 roku pellet drzewny i grube wióry oddawały do powietrza od dwóch do pięciu razy mniej amoniaku niż słoma. Słoma była też jedyną ściółką, przy której amoniak dało się zmierzyć na wysokości twarzy osoby sprzątającej boks, więc ma to znaczenie także dla ludzi pracujących w stajni.
Pellet zajmuje mało miejsca w magazynie, a z boksu wybiera się tylko mokre plamy, więc obornika jest wyraźnie mniej niż przy słomie. Pellet ze słomy ma podobne zalety i dobrze się kompostuje. Wadą jest wyższa cena worka i to, że twarde granulki trzeba dobrze rozmoczyć, zanim koń zacznie się na nich kłaść.
Ściółka lniana i konopna
Ściółkę lnianą i konopną robi się z paździerzy, czyli zdrewniałych kawałków łodygi, które zostają po pozyskaniu włókna. Oba materiały są lekkie, słabo pylą i chłoną wyraźnie więcej wilgoci niż trociny. W teście z Guelph konopie wchłonęły półtora raza więcej wody niż wióry, a len wypada w nowszych pomiarach podobnie. Dobra ściółka lniana jest fabrycznie odpylana, dlatego często wybierają ją właściciele koni z kaszlem i astmą. Paździerze szybko się rozkładają, więc zużyta ściółka dobrze się kompostuje.
Barierą jest cena i dostępność. Ściółkę lnianą i konopną kupuje się zwykle w prasowanych belach od wyspecjalizowanych dostawców. Opłaca się głównie wtedy, gdy stajnia płaci dużo za wywóz obornika albo ma mało miejsca na składowanie ściółki.
Torf dla koni
Torf ma naturalnie kwaśny odczyn, dzięki czemu wiąże amoniak z moczu i wyraźnie ogranicza zapach w stajni. Chłonie mniej więcej tak jak trociny. Najczęściej kupuje się go w mieszankach z wiórami, sprzedawanych jako ściółka torfowo-wiórowa. Czysty torf ma dwie wady: po przesuszeniu mocno pyli, a na mokro brudzi sierść, co widać zwłaszcza u koni o jasnej maści. Dlatego przechowuje się go w zamkniętych workach lub belach i nie dopuszcza do tego, żeby w boksie całkiem wysechł. Zużyty torf z obornikiem to za to dobry nawóz, co przydaje się w gospodarstwach z własnymi pastwiskami.
Ile ściółki potrzeba do boksu
Ilość ściółki zależy od jej rodzaju, od podłogi w boksie i od sposobu sprzątania. Przy trocinach punktem wyjścia jest warstwa 8-10 cm. Słoma chłonie słabiej, więc trzeba jej więcej, a warstwa po rozłożeniu jest wyraźnie grubsza. W wielu stajniach ściółkę usypuje się wyżej przy ścianach, żeby koń nie zaklinował się, gdy tarza się w boksie. To stary zwyczaj, ale luźna ściółka nie zatrzyma konia ważącego pół tony. Pewniej chronią go odpowiednio duży boks, gumowe maty na ścianach i listwy montowane na ścianach boksu, o które koń może zaprzeć kopyta.
Stajnie pracują w jednym z dwóch systemów. Przy codziennym sprzątaniu wybiera się odchody i mokre miejsca, a braki uzupełnia świeżą ściółką. W systemie materacowym usuwa się tylko odchody, a świeżą ściółkę dosypuje na wierzch. Dolnej, ubitej warstwy się nie rusza, a cały boks wybiera się rzadko, zwykle raz na kilka miesięcy. Materac oszczędza pracę, ale wymaga bardzo dobrej wentylacji i odpływu. Bez nich na dole zbiera się mocz, a każde rozkopanie materaca uwalnia do stajni dużo amoniaku naraz.
Ściółka a amoniak i wentylacja w stajni
Amoniak powstaje z rozkładu moczu w ściółce i szkodzi drogom oddechowym konia. Czuć go od razu po wejściu do źle utrzymanej stajni. Przepisy dopuszczają w pomieszczeniu dla koni najwyżej 20 ppm amoniaku. Koń spędza w boksie wiele godzin, często leżąc, czyli z nozdrzami tuż nad ściółką, a właśnie tam zapach jest najsilniejszy.
Nawet najdroższa ściółka nie poradzi sobie jednak w źle przewietrzanej stajni. Dobry materiał spowalnia uwalnianie amoniaku, ale nie usuwa go z budynku. Robi to dopiero stała wymiana powietrza. Dlatego projektując stajnię, wentylację planujemy przed wyborem materiałów ścian i dachu, a nie po nim. Od tej decyzji zależy, ile ściółki inwestor będzie kupował przez kolejne lata. Jak podchodzimy do tego w praktyce, opisujemy na stronie budowa stajni dla koni.
Podłoga w boksie i maty – jak zmniejszyć zużycie ściółki
Ściółka to tylko górna warstwa legowiska. To, co leży pod nią, decyduje, ile materiału trzeba wymieniać każdego dnia. Podłoga w boksie powinna mieć spadek 1-2% w stronę korytarza, jeśli wzdłuż niego biegnie rynna ściekowa. Mocz nie zalega wtedy pod ściółką, tylko spływa do odpływu. Goły beton bez spadku jest zimny i twardy, więc na takiej podłodze ściółkę trzeba kłaść grubo, żeby koń w ogóle chciał się położyć.
Najprostszy sposób na niższe rachunki za ściółkę to gumowe maty stajenne. Mata daje miękkość i izolację od zimnej posadzki, więc na wierzchu wystarczy cieńsza warstwa materiału chłonnego. Producent mat, które oferujemy, podaje oszczędność ściółki sięgającą 70%. Maty na podłogę mają grubość od 16 do 30 mm i są wykonane z gumy, która nie pochodzi z recyklingu. W ofercie są też cieńsze maty na ściany boksu. Szczegóły znajdziesz na stronach maty do boksu i stajni dla koni oraz boksy dla koni.
Najczęstsze pytania o ściółkę dla koni
Słoma czy trociny dla konia?
Dla zdrowego konia, który nie ma skłonności do tycia, słoma jest tańsza i daje wygodne legowisko. Koniom kaszlącym, z alergią i koniom objadającym się słomą lepiej służą odpylone trociny, pellet albo len.
Jaka słoma dla konia jest najlepsza?
Owsiana, a po niej pszenna i żytnia. Słomy jęczmiennej lepiej unikać ze względu na ostre ości. Niezależnie od gatunku słoma musi być sucha, bez stęchłego zapachu i bez śladów pleśni.
Jak często wymieniać ściółkę w boksie?
Odchody i mokre miejsca wybiera się codziennie. Przy codziennym sprzątaniu całą ściółkę wymienia się wtedy, gdy przestaje być sucha. W systemie materacowym cały boks wybiera się zwykle raz na kilka miesięcy. Ostry zapach amoniaku przy wejściu do boksu to znak, że wymiana jest spóźniona.
Czy można używać trocin z tartaku?
Lepiej nie. Takie trociny mocno pylą, mogą zawierać drewno trujące dla koni, na przykład czarny orzech, i nie wiadomo, jak są wilgotne. Bezpieczniej kupować trociny workowane, odpylone i przeznaczone dla koni.
Ile kosztuje ściółka dla konia?
Koszt zależy od rodzaju ściółki, regionu i tego, czy stajnia ma własną słomę. Słoma z własnego gospodarstwa jest najtańsza, pellet i ściółka lniana najdroższe w zakupie, ale dają mniej obornika. Pozostałe koszty utrzymania rozpisaliśmy we wpisie ile kosztuje koń i jego utrzymanie.
Zaplanuj obiekt jeździecki z EQUI PROJEKT
Od ponad 20 lat projektujemy, budujemy i wyposażamy obiekty jeździeckie w Polsce i w Europie: stajnie, ujeżdżalnie, padoki, lonżowniki i profesjonalne podłoża. Każdą realizację zaczynamy od analizy potrzeb, działki i sposobu użytkowania, a rozwiązania dobieramy indywidualnie, zamiast działać z katalogu. Jeśli planujesz nowy obiekt lub modernizację istniejącego, chętnie przeprowadzimy Cię przez cały proces, od koncepcji po gotową infrastrukturę. Skontaktuj się z nami i opowiedz o swoim projekcie.
Wolisz od razu porozmawiać? Zadzwoń: +48 603 505 516 lub napisz na equiprojekt@equiprojekt.pl.
